اموات چگونه از اعمال خیر بازماندگان بهره‌مند می‌شوند “آیت‌الله سبحانی”

افکار و عقاید انحرافی و بدعت وهابیت در احکام و معارف و آموزه ها ی دینی تمام عرصه های احکام دینی را شامل می‌شود، آنان با سلایق شخصی و به دور از هرگونه تامل و تفکری به تفسیر خودسرانه آیات و روایات می پردازند و برداشت خود را تنها برداشت درست از دین می دانند و دیگران را تکفیر می‌کنند.

 

یکی از برداشت‌های نادرست، وهابیت نگاه آنان به عالم پس از مرگ و جایگاه اموات در برزخ و رسیدن ثواب عمل نیک و پاداش به درگذشتگان است.
حضرت آیت‌الله سبحانی با استناد به منابع روایی اهل سنت، به این عقیده نادرست وهابیت پاسخ داده‌اند.

موضوع سخن ما این است که آیا گذشتگان، از اعمال ما مى توانند بهره مند شوند یا نه. و به تعبیر دیگر، اگر ما عمل نیکى را انجام دهیم و ثواب آن را به پدر و مادر و بستگان خود که در قید حیات نیستند هدیه کنیم، آیا عمل ما بحال آنان سودى دارد یا نه؟

قبلاً این توضیح ضرورى است که اعمال دیگران نسبت به انسان بر دو نوع است:

۱. گاهى شخص وفات یافته، در اعمال انسان زنده، نقش دارد.

۲. گاهى فاقد هر نوع نقش است جز اینکه او فرد مؤمنى است.

در قسم نخست که انسان میت در پدید آمدن عمل انسان زنده نقشى داشته باشد، جاى سخن نیست. و کافى است که در این مورد به حدیث پیامبر گوش فرا دهیم حدیثى که همگان از فریقین به نقل آن پرداخته‌اند.

ابوهریره مى گوید، رسول گرامى (صلى الله علیه وآله وسلم)فرمود: «إذا مات الإنسانُ انقطعَ عنه عملُه إلاّ من ثلاث : صدقهٌ جاریهٌ، أو علم ینتفع به، أوولد صالح یدعو له».(۱) صحیح مسلم:۵/۷۳، باب وصول ثواب الصدقات إلى المیت من کتاب الهبات.

آنگاه که انسان بمیرد سود و زیان اعمالى که انجام داده پایان مى پذیرد، جز سه عمل که سود آن حتى پس از مرگ پایان پذیر نیست.

۱. صدقه جاریه، مثلاً مسجد یا پل یا درمانگاهى بسازد که مردم از آن منتفع شوند.

۲. دانشى که مردم از آن بهره مى گیرند.

۳. فرزند صالح که براى او دعا کند.

در این مورد انسانِ از دنیا رفته از این اعمال بهره مى گیرد، زیرا او در حال حیات، در پدید آمدن این سه مورد نقش داشته، بنایى ساخته که پس از مرگ او نیز در حال بهره دهى است یا کتابى نوشته که مورد استفاده همگان است، یا فرزند صالحى تربیت کرده که در حق او دعا کند.

جریر بن عبداللّه مى گوید، رسول گرامى(صلى الله علیه وآله وسلم)چنین فرمود: من سنّ فی الإسلامِ سنّه حسنَهً فعُمِلَ بها بعده کُتبَ له مثلُ أجر مَنْ عَمِل بها ولا ینقص من أُجورهم شیء، و من سنّ فی الإسلام سنّه سیّئه فعُمِل بها بعدَه کتب علیه مثل وزرِ مَنْ عَمِلَ بها ولا ینقص من أوزارهم شیء.(۲) صحیح مسلم، ۸/۶۱، باب «من سن سنّه حسنه أو سیئه» من کتاب العلم.

«هر کس در میان مسلمانان کار خوبى را رواج دهد و پس از او دیگران نیز به آن عمل کنند مانند پاداش عاملان به آن سنت، درباره او نیز نوشته مى شود، در حالیکه از پاداش عاملان چیزى کاسته نمى شود.

و هر کس در میان مسلمانان گناهى را رواج دهد و پس از او نیز به آن عمل کنند مانند گناه عاملان، در دیوان اعمال او نیز نوشته مى شود در حالیکه از کیفر آنان چیزى کاسته نمى شود».

در مورد احسان و نیکى در حق اموات روایات فراوانى در کتابهاى حدیثى وارد شده که همگى حاکى از این است که انسان هرگاه عملى را به نیابت از پدر و مادر و یا بستگان و دوستان بجا آورد ثواب آن به خود «منوب عنه» مى رسد در اینجا مناسب است که به‌اندکى از این روایات اشاره کنیم:

*بهره گیرى میت از روزه و حج نایب

انّ رسول اللّه قال: من مات وعلیه صیام، صام عنه ولیه .صحیح مسلم، ۳/۱۵۵، باب قضاء الصیام عن المیت.

رسول گرامى (صلى الله علیه وآله وسلم)فرمود: هر کس بمیرد و روزه بر ذمّه او باشد، ولىّ او(فرزندش) از جانب او روزه مى گیرد.

ب: ابن عباس مى گوید: زنى حضور رسول خدا رسید و گفت: مادرم مرده و روزه بر ذمه دارد. پیامبر (صلى الله علیه وآله وسلم)فرمود: هرگاه بدهى به مردم داشت، تو پرداخت مى کردى؟

آن زن گفت: بلى!

انّ رسول اللّه قال: من مات وعلیه صیام، صام عنه ولیه .صحیح مسلم، ۳/۱۵۵، باب قضاء الصیام عن المیت.

پیامبر (صلى الله علیه وآله وسلم)فرمود: پرداخت بدهى خدا لازمتر است.

أنت امرأه فقال: انّی تصدقت على أُمی‌بجاریه وانّها ماتت، قال: فقال وجب أجرک: … قالت یا رسول اللّه: انّه کان علیها صوم شهر أفصوم عنها، قال: صومی عنها، قالت: انّها لم تحج قط أفأحج عنها، قال: حجی عنها. صحیح مسلم، ۳/۱۵۵، همان باب.

ج. زنى حضور رسول خدا رسید و گفت: کنیزى را از جانب مادرم آزاد کردم.

پیامبر فرمود: به اجر این عمل مى رسى.

سپس آن زن افزود: بر ذمّه مادرم یک ماه روزه بود، آیا از جانب او روزه بگیرم؟

فرمود: روزه بگیر.

آن زن افزود: مادرم حج نرفته بود آیا از جانب او حج بجا بیاورم؟

پیامبر فرمود: انجام بده.(۳)

بهره گیرى میت از تصدّق

در این مورد نیز دو حدیث را نقل مى کنیم که برخى از مشکلات را حل مى کند.

انّ رجلاً أتى النبی (صلى الله علیه وآله وسلم)فقال: یا رسول اللّه انّ أُمی اقتلعت نفسها ولم توص وأظنها لو تکلمت تصدقت، أفلها أجر ان تصدقت عنها، قال:نعم.(صحیح مسلم، ۵/۷۳، باب دخول ثواب الصدقات إلى المیت).

الف) عایشه مى گوید:مردى حضور رسول خدا رسید و گفت: مادرم درگذشته و وصیت ننموده است، و چنین مى اندیشم که اگر توانایىِ سخن گفتن داشت، صدقه مى داد اگر از جانب مادرم صدقه دهم آیا براى او پاداشى هست؟

فرمود: بله.

اکنون لازم است به تحلیل این روایات بپردازیم.گاهى افراد بدون اینکه چیزى را تعهد کنند یک رشته اعمال پاکى را انجام مى دهند و ثواب و پاداش آن را هدیه گذشتگان مى کنند.مسلماً انسان هر عمل صالحى را براى خدا انجام مى دهد، و پاداش مقرّر، تفضّلى است از جانب خدا و استحقاقى در کار نیست. ولى خدا از طریق تفضل پاداش اعمال را مى دهد و به حکم این روایات اجازه داده است که این نوع اعمال به نیابت از اموات انجام گیرد و ثوابش به آنها هدیه گردد.

 

حوزه

همچنین ببینید

لوشاتو

لوکاشنکو: به پریگوژین گفتم که نیروهای واگنر مثل حشره له خواهند شد

رئیس جمهور بلاروس تأکید کرد که به رئیس واگنر در مورد نابودی اعضای گروه هشدار …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *