جایگاه ایران و ایرانیان در مسیر تحقق آرمان‌های مهدوی

این نشست با حضور استاد اسماعیل شفیعی سروستانی و دکتر داوود فتحی برگزار شد و محور اصلی آن، تبیین جایگاه امام عصر(عج)، حقوق امام بر پیروان و نقش تاریخی و تمدنی ایران و ایرانیان در تحولات ادیان و جریان‌های تاریخی بود.

در بخش نخست، استاد اسماعیل شفیعی سروستانی بر ضرورت معرفت امام، پذیرش ولایت و تبدیل محبت اهل بیت(ع) به مسئولیت عملی تأکید کرد. در ادامه، دکتر داوود فتحی با رویکردی تفسیری و تطبیقی، به بررسی جایگاه ایرانیان در قرآن، متون مقدس پیشین و تحولات تاریخی پرداخت. وجه مشترک دو سخنرانی، طرح این ایده بود که ایران می‌تواند در چارچوب مفهومی «شیعه خانه امام زمان(عج)» دارای مسئولیتی تاریخی و اعتقادی باشد.

سخنان استاد اسماعیل شفیعی سروستانی

استاد شفیعی سروستانی سخنان خود را با اشاره به مناسبت شهادت امام حسن عسکری(ع) و آغاز امامت حضرت ولی عصر(عج) آغاز کرد. وی با تمرکز بر فرازی از زیارت عاشورا، یعنی عبارت «اللهم العن أول ظالم ظلم حق محمد و آل محمد و آخر تابع له علی ذلک»، توضیح داد که مسئولیت انسان تنها به شناخت ستمگران نخستین محدود نمی شود؛ بلکه پیروی از جریان ظلم و بی تفاوتی نسبت به حقوق اهل بیت(ع) نیز موضوعی مهم و قابل تأمل است.

از نگاه او، خواندن زیارت عاشورا نباید به تکرار الفاظ و انجام یک عمل آیینی محدود شود. این زیارت باید با شناخت، موضع گیری و احساس مسئولیت همراه باشد. انسان باید بررسی کند که در زندگی فردی و اجتماعی خود تا چه اندازه با مسیر اهل بیت(ع) همراه است و آیا رفتار او با ادعای محبت و ولایت سازگاری دارد یا خیر.

معرفت امام، نخستین حق امام

استاد شفیعی سروستانی نخستین حق امام را شناخت جایگاه و مقام او دانست. بر اساس سخنان وی، در مکتب اهل بیت(ع)، هدایت بدون معرفت امام معنا و استحکام کافی ندارد. انسان نمی تواند مدعی پیروی از مسیر الهی باشد، اما نسبت به حجت خدا و جایگاه او شناختی نداشته باشد.

وی با اشاره به دعای معرفت امام، یعنی «اللهم عرّفنی نفسک… اللهم عرّفنی رسولک… اللهم عرّفنی حجتک»، ارتباط میان شناخت خدا، پیامبر و امام را مورد توجه قرار داد و گفت که این معارف از یکدیگر جدا نیستند. در این نگاه، ناآگاهی از امام می تواند انسان را دچار سرگردانی و انحراف کند.

ولایت، محبت و مودت

در ادامه، سخنران از پذیرش ولایت و حاکمیت امام معصوم به عنوان یکی دیگر از حقوق امام یاد کرد. او محبت به اهل بیت(ع) را ضروری دانست، اما تأکید کرد که محبت درونی به تنهایی کافی نیست و باید به «مودت» تبدیل شود.

از دیدگاه وی، مودت هنگامی تحقق پیدا می کند که محبت در رفتار انسان آشکار شود؛ در روابط خانوادگی، مناسبات اجتماعی، فعالیت های فرهنگی، تصمیم های فردی و نوع نگاه انسان به جهان. بنابراین، مودت اهل بیت(ع) تنها احساس قلبی نیست، بلکه نوعی سبک زندگی و تعهد عملی است.

تبعیت و یاری امام عصر(عج)

استاد شفیعی سروستانی در بخش دیگری از سخنان خود، تبعیت، اقتدا، یاری، دفاع از امر امام و وفاداری به عهد را از دیگر حقوق امام برشمرد. بر این اساس، انتظار فرج تنها به دعا و اظهار علاقه محدود نمی شود؛ بلکه منتظر واقعی باید برای همراهی با آرمان های امام و دفاع از حق آمادگی داشته باشد.

وی با اشاره به زیارت جامعه کبیره، گستردگی شئون و مقامات امام معصوم را یادآور شد و گفت که شناخت مقام امام، مسئولیت انسان را افزایش می دهد. هرچه معرفت بیشتر شود، انتظار نیز از حالت فردی و شعاری فاصله می گیرد و به رفتار اجتماعی و تمدنی تبدیل می شود.

ایران به عنوان شیعه خانه امام زمان(عج)

یکی از محورهای مهم سخنان استاد شفیعی سروستانی، معرفی ایران به عنوان «شیعه خانه امام زمان(عج)» بود. وی بر این باور است که ایران و ایرانیان باید در چارچوب نقش تاریخی خود در یاری امام عصر(عج) و تحولات آخرالزمانی مورد مطالعه قرار گیرند.

از نظر او، این عنوان صرفا یک تعبیر احساسی یا هویتی نیست؛ بلکه مسئولیتی معرفتی و عملی به همراه دارد. جامعه ای که خود را منتسب به امام زمان(عج) می داند، باید در مسیر شناخت امام، تحقق عدالت، گسترش فرهنگ توحیدی و آمادگی برای یاری حق حرکت کند.

سخنان دکتر داوود فتحی

دکتر داوود فتحی در بخش دوم نشست، موضوع سخنرانی خود را از «ایرانیان در قرآن» به «ایرانیان در کتب مقدس» گسترش داد. وی تلاش کرد با کنار هم قرار دادن آیات قرآن، بخش هایی از تورات و انجیل، کتاب دانیال و برخی گزارش های تاریخی، تصویری از نقش ایرانیان در تحولات ادیان و تاریخ ارائه کند.

روش مورد تأکید او، مطالعه ارتباط میان آیات و کشف مفاهیمی بود که گاهی به صورت مستقیم و با ذکر نام بیان نشده اند. به گفته وی، برای درک برخی اشارات قرآنی درباره اقوام و رخدادهای تاریخی، لازم است آیات در پیوند با یکدیگر و در ارتباط با متون مقدس پیشین بررسی شوند.

ایرانیان در متون مقدس

دکتر فتحی با اشاره به آیاتی درباره بنی اسرائیل، پرسش هایی درباره ریشه برخی اخبار و وعده های قرآنی مطرح کرد و برای پاسخ به آنها، به تورات و کتاب دانیال توجه داد. او معتقد بود که در متون مقدس پیشین، اشاراتی نمادین و غیرمستقیم به ایران و ایرانیان وجود دارد.

وی در بخشی از سخنان خود، روایت طوفان نوح، فرود آمدن کشتی و بازگشت کبوتر را با برخی عناصر فرهنگی ایران، از جمله نوروز و سیزده به در، مرتبط دانست. این بخش از سخنان، تفسیری و تطبیقی بود و برای استفاده پژوهشی و انتشار رسمی، نیازمند تطبیق دقیق با متن اصلی منابع و بررسی مستقل تاریخی است.

کوروش و نجات یهودیان از بابل

بخش دیگری از سخنرانی دکتر فتحی به کوروش و فتح بابل اختصاص داشت. وی با استناد به روایت های تاریخی و متون مقدس، کوروش را شخصیتی معرفی کرد که در آزادی یهودیان از اسارت بابل نقش مهمی ایفا کرد.

بر اساس روایت مطرح شده در نشست، کوروش با استفاده از مسیر رود فرات وارد بابل شد و این شهر را بدون کشتار گسترده فتح کرد. سخنران این رخداد را با برخی حوادث نجات بخش در تاریخ ادیان مقایسه کرد و کوروش را در امتداد طرحی الهی برای رهایی قوم بنی اسرائیل قرار داد.

او همچنین به کتاب دانیال و تصویر «قوچ دو شاخ» اشاره کرد و این نماد را با مفهوم ذوالقرنین مرتبط دانست. در نگاه او، بخشی از اشارات متون مقدس به ایران، نمادین و غیرمستقیم است و به همین دلیل، نام ایران همیشه به صورت صریح در متون دینی ذکر نشده است.

نقش ایرانیان در دوره اسلامی

دکتر فتحی در ادامه، دامنه بحث را به دوره اسلامی گسترش داد و از شخصیت ها و جریان هایی مانند ابومسلم خراسانی، خواجه نصیرالدین طوسی و دیگر نیروهای ایرانی در تحولات سیاسی و فرهنگی جهان اسلام یاد کرد.

از دیدگاه او، ایرانیان در مقاطع مختلف تاریخی، از جمله در برابر امویان و عباسیان، در شکل گیری تحولات مهم نقش داشته اند. همچنین نقش ایرانیان در برخی رخدادهای مربوط به جنگ های صلیبی و جریان های سیاسی جهان اسلام مورد اشاره قرار گرفت.

هدف اصلی این بخش آن بود که نشان داده شود نقش ایران و ایرانیان تنها به دوره پیش از اسلام محدود نمی شود، بلکه این نقش در دوره اسلامی نیز در قالب فعالیت های علمی، سیاسی، فرهنگی و نظامی ادامه یافته است.

ضرورت سنجش روایت ها با قرآن

یکی دیگر از نکات مورد تأکید دکتر فتحی، ضرورت ارزیابی روایت ها بر اساس قرآن بود. وی با اشاره به مضمون برخی روایات منسوب به امام صادق(ع)، بیان کرد که روایت ناسازگار با قرآن نباید بدون بررسی پذیرفته شود.

در همین چارچوب، او به برخی روایت های مربوط به قم، ایرانیان و تحولات آخرالزمانی پرداخت و بر ضرورت مطالعه انتقادی و ارتباط دادن روایت ها با اصول قرآنی تأکید کرد.

پیوند دو سخنرانی

سخنان دو استاد در دو سطح متفاوت، یک مفهوم مشترک را دنبال می کرد. استاد شفیعی سروستانی، جایگاه ایران را از منظر مسئولیت اعتقادی و مهدوی بررسی کرد و بر معرفت امام، ولایت پذیری، مودت و آمادگی برای یاری امام عصر(عج) تأکید داشت.

دکتر فتحی نیز با رویکردی تاریخی و تفسیری، تلاش کرد پیشینه ای برای نقش ایران و ایرانیان در متون مقدس و تحولات تاریخی ارائه کند. به این ترتیب، سخنرانی نخست بیشتر بر «وظیفه امروز شیعیان» متمرکز بود و سخنرانی دوم بر «ریشه ها و شواهد تاریخی و متنی نقش ایرانیان».

وجه اتصال این دو نگاه، مفهوم ایران به عنوان «شیعه خانه امام زمان(عج)» است؛ مفهومی که در آن، هویت شیعی ایران با مسئولیتی فراتر از تعلق جغرافیایی یا فرهنگی پیوند می خورد.

جمع بندی

این نشست بر این پیام اساسی تأکید داشت که انتظار امام عصر(عج) نیازمند شناخت، تعهد و آمادگی عملی است. از نگاه استاد شفیعی سروستانی، مهم ترین وظیفه پیروان اهل بیت(ع)، شناخت امام، پذیرش ولایت، تبدیل محبت به مودت و وفاداری به عهد الهی است.

دکتر فتحی نیز با بررسی مجموعه ای از آیات، متون مقدس و رخدادهای تاریخی، بر نقش دیرپای ایران و ایرانیان در تحولات دینی و تمدنی تأکید کرد. البته بخشی از تطبیق های تاریخی و تفسیری مطرح شده در سخنرانی، برای استفاده علمی و پژوهشی نیازمند ارجاع دقیق و بررسی منابع مستقل است.

در مجموع، محتوای نشست نشان می دهد که مفهوم «ایران و مهدویت» در سخنان دو سخنران، ترکیبی از معرفت دینی، مسئولیت اجتماعی، هویت تاریخی و نقش تمدنی است. بر این اساس، جامعه منتظر باید ضمن شناخت امام عصر(عج)، در اصلاح رفتار فردی و اجتماعی، دفاع از ارزش های دینی و آماده سازی جامعه برای تحقق عدالت و معنویت مشارکت کند.