تورات فراتر از یک متن دینی؛ بازخوانی نقش متون مقدس در همبستگی و ملیگرایی یهود
در مباحث دینشناسی و جامعهشناسی سیاسی، پدیده «هویت یهودی» یکی از پیچیدهترین و منحصربهفردترین موضوعات به شمار میرود. در حالی که در اکثر ادیان جهان، با کنار رفتن باورهای مذهبی و گرایش به سکولاریسم یا بیدینی، پیوند فرد با متون مقدس گسسته میشود، در جامعه یهودی سازوکار متفاوتی حاکم است؛ پیوندی که مرزهای ایمان مذهبی را درنوردیده و به شاکلهای از ناسیونالیسم و تعلق نژادی-قومی بدل شده است.
در کتاب پژوهشی «پروژه مسیح یهودی و نظم نوین ماسونی» تألیف نصیر صاحبخلق، این مؤلفه هویتی با استناد به آرای برجستهترین نظریهپردازان صهیونیسم فرهنگی و یهودشناسی بررسی شده است.
فهرست محتوا
اعتراف آحادهاآم: پیوند غریزی و ملی با کتب مقدس
«آحادهاآم» (Ahad Ha’am / آشر گینزبرگ)، از نامدارترین ایدئولوگها و متفکران برجسته ناسیونالیسم یهودی، پرده از واقعیتی مهم پیرامون ماهیت نگاه یهودیان به کتاب تورات برمیدارد و مینویسد:
«هیچ یهودیای، هرچند بیدین و لائیک باشد، نمیتواند کتب مقدّس (همچون تورات و سایر کتب و منابع) یهودی را تنها از نظرگاه ادبی و متنی صرف مورد توجّه قرار دهد؛ بلکه آنها را در چارچوب ارزشهای ملّی، هویتی و قومی مورد توجّه قرار میدهد.
در درون او حسّی غریزی و ناخودآگاه وجود دارد که او را به تورات وابسته میسازد؛ پیوندی که از نسلی به نسل دیگر، از گذشتههای بسیار دور به آینده پیوسته انتقال مییابد.»
کارکرد دوگانه تورات: از متن شریعت تا منشور قومیت و سیاست
تحلیل دیدگاه آحادهاآم نشان میدهد که چرا تورات و عهد عتیق در جریانشناسی یهود و صهیونیسم، نقشی فراتر از یک کتاب مذهبی ایفا میکنند:
- سکولاریسم مانع قومگرایی نیست: حتی اگر یک یهودی شریعت و احکام تورات را رعایت نکند یا خود را ملحد بداند، تورات را به عنوان «سند مالکیت تاریخی»، «مانیفست برتری قومی» و «شناسنامه هویتی خود» حفظ میکند.
- انتقال پیوند نسلی (حافظه جمعی): تقدس ملی تورات بهصورت غریزی و تربیتی از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و کانون انسجام جامعه متکثر یهودی در سراسر جهان میشود.
- پایگاه مشروعیتبخشی به پروژههای صهیونیستی: جنبشهای ماسونی و صهیونیسم بینالملل با تکیه بر این تعلق غریزی، موفق شدند از باورهای عهد عتیق در جهت پیشبرد طرحهای ژئوپلیتیک و تشکیل دولت جعلی بهرهبرداری کنند.
جدول مقایسه کارکرد متن مقدس در ادیان دیگر و جامعه یهود
| شاخصه | کارکرد متون مقدس در سایر ادیان | کارکرد تورات در جامعه یهودی (از نگاه آحادهاآم) |
|---|---|---|
| نوع وابستگی | ایمانی، عقیدتی و فردی | هویتی، قومی، نژادی و ملی |
| وضعیت پس از ترک دین | قطع ارتباط و بیتفاوتی نسبت به متن | حفظ وابستگی غریزی و ملی به عنوان تاریخ قوم |
| کاربرد اجتماعی-سیاسی | هدایت معنوی و اخلاق فردی | همبستگی نژادی و ابزار ژئوپلیتیک ناسیونالیسم |
پیوند تورات با طرح «مسیح یهودی و نظم نوین ماسونی»
کتاب «پروژه مسیح یهودی و نظم نوین ماسونی» نشان میدهد که چگونه قرائتهای قومی-ناسیونالیستی از تورات، بستر همگرایی محافل مخفی ماسونی با جریانهای اوانجلیکالی و راستگرایان غربی را مهیا ساخت. در واقع، بازتعریف متون دینی به مثابه اهداف سیاسی-تمدنی، ستون فقرات جریان سلطه در قرن بیستم و بیستویکم را شکل داده است.
برای مطالعه تحلیلهای موشکافانه پیرامون تبارشناسی صهیونیسم، نقد جریانهای ماسونی و بررسی ابعاد مختلف یهودشناسی، میتوانید به پایگاه تحلیلی موعود مراجعه فرمایید.