تمدن‌سازی در عصر غیبت با تکیه بر میراث مکتوب شیعه

بزرگداشت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) و رونمایی از «دانشنامه راویان مهدوی» به همت مؤسسه فرهنگی هنری موعود عصر(عج) و با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین سیدکاظم طباطبایی، حجت‌الاسلام سیدمهدی خاموشی، حجت‌الاسلام والمسلمین علی‌اکبر مهدی‌پور و حجت‌الاسلام والمسلمین محمد شجاعی عصر امروز ۲۵ شهریورماه در دانشگاه علوم حدیث در جوار آستان شریف حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) برگزار شد.

معرفت؛ شرط نصرت و همراهی با امام عصر(عج) است

اسماعیل شفیعی سروستانی در آغاز نشست با اشاره به واقعه رجعت و بازگشت مؤمنان محض به همراه امام عصر(عج) گفت: شرط اصلی همراهی با امام مبین، برخورداری از معرفت والایی است که در وجود شخصیت‌های بزرگی چون سلمان فارسی و مالک اشتر نیز دیده می‌شد. اگر امروز در شهرهایی چون ری، شیراز و مشهد، مردان و زنان نام‌آوری تربیت شده‌اند که نصرت‌دهنده ولی خدا هستند، این امر جز از مسیر کسب معرفت حقیقی محقق نشده است.

وی افزود: اهل قلم، منبر و مبلغان دینی که پرچمداران نشر معارف اهل‌بیت(ع) هستند، وظیفه‌ای خطیر در زمینه ترویج این معرفت دارند تا زمینه برای نصرت امام فراهم شود.

شفیعی سروستانی با اشاره به تاریخچه تأسیس مؤسسه موعود در سال ۱۳۷۴ و آغاز فعالیت رسمی آن در مردادماه ۱۳۷۵، این مجموعه را نخستین مؤسسه با رویکردهای جهادی، دشمن‌شناسی و صهیونیسم‌ستیزی در ایران تحت نام امام عصر(عج) خواند و تداوم ۳۰ ساله آن را مرهون عنایات خاص حضرت ولی‌عصر(عج) دانست.

مدیر مؤسسه موعود در بخش دیگری از سخنان خود به کارنامه این مؤسسه در حوزه دانشنامه‌نویسی و نشر پرداخت و گفت: مؤسسه موعود تاکنون تجربه تدوین ۴ اثر دائره‌المعارفی بزرگ را داشته است. از جمله مرکزشناسی جامع مهدویت که در ۸ جلد منتشر شد و عصاره‌ای از ۲۰۰۰ کتاب و تألیفات ۱۴ قرن گذشته است. سایر فعالیت‌های این مجموعه، از انتشار ۳۰ ساله مجله «موعود» (به عنوان تنها نشریه مهدوی کشور)، انتشار مجله عربی «صراط»، برگزاری ۲۱ سال نشست‌های مستمر مهدوی که جلسه حاضر ۱۸۵امین نشست آن است و وجود ۴۰ هزار مقاله در پایگاه اطلاع‌رسانی موعود خبر داد و افزود به‌زودی از «ویکی موعود» نیز رونمایی خواهیم کرد.

تغییر موازنه قدرت به نفع جبهه حق از نشانه‌های تحقق وعده‌های الهی است

حجت‌الاسلام سیدمهدی خاموشی، رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه در ادامه با تجلیل از مجاهدت‌های ۳۰ ساله مؤسسه «موعود عصر (عج)»، وقف این مؤسسه توسط اسماعیل شفیعی سروستانی را الگویی ارزشمند برای سایر مجموعه‌های فرهنگی دانست و بر لزوم مستندسازی تحولات جریان مهدویت در عصر حاضر تأکید کرد.

رئیس سازمان اوقاف در بخش دیگری از سخنان خود به پیشرفت‌های چشمگیر مکتب اهل‌بیت(ع) در جهان معاصر اشاره کرد و افزود: آیا محبان اهل‌بیت(ع) در عصر حاضر پیشرفت کرده‌اند یا عقب‌نشینی داشته‌اند؟ واقعیت این است که پس از تحقق انقلاب اسلامی، موازنه قدرت به نفع جبهه حق تغییر کرد. زمانی مرجعیت شیعه در قم برای نجات مسلمین دست به دعا برمی‌داشت، اما امروز همان جبهه با تکیه بر ایمان و خودباوری، در برابر دشمنان ایستادگی کرده و با موشک‌باران متجاوزان، سیلی محکمی به رژیم صهیونیستی می‌زند.

وی با مقایسه وضعیت تاریخی شیعه و اقتدار امروز آن توضیح داد: زمانی امامان ما در عسگر و تحت محدودیت شدید بودند، اما امروز فریاد حمایت از هر کسی که علیه رژیم صهیونیستی بجنگد، بلند است. این عزت، ثمره مکتب اباعبدالله الحسین(ع) است که به ما آموخت، حفظ دین و مجاهدت، لازمه همراهی با ولی خداست.

وی در پایان پیشنهاد داد: از مؤسسه موعود و شخص آقای شفیعی سروستانی می‌خواهم که علاوه بر ترویج معارف، تاریخ تحقق جریان مهدویت و مستندات انقلاب اسلامی را نیز به صورت علمی تدوین کنند. چراکه مستندسازی این حقیقت که چگونه جریان ضد صهیونیستی از آغاز تا امروز به چنین قدرتی دست یافته است، برای تاریخ و آیندگان ضرورت دارد.

هجرت حضرت عبدالعظیم حسنی به ری و ایجاد پایگاه شیعه

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدکاظم طباطبایی، ضمن اشاره به عظمت نعمت‌های الهی و لزوم شکرگزاری، بر نقش محوری حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) در ترویج تشیع و روایات مهدوی تأکید کرد و انتظار فرج را بالاترین مرتبه گشایش در دین دانست. با اشاره به آیه شریفه «و ان تعدوا نعمت الله لاتحصوها»، عظمت نعمت‌های الهی را بی‌شمار خواند و گفت: «نعمت اسلام، تشیع، دوستی اهل‌بیت(ع)، تلاش در مسیر مهدویت، انقلاب اسلامی و حضور در این مقطع تاریخی، همگی از نعماتی هستند که نیازمند شکر مضاعف‌اند. با پیروزی ایران اسلامی و شکست آمریکا و اسرائیل، باید زمینه را برای ظهور امام مهدی(عج) آماده سازیم.

وی در ادامه به معرفی شخصیت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) پرداخت و اظهار کرد: حضرت عبدالعظیم(ع) که از نسل شریف امام حسن مجتبی(ع) هستند، حدود ۱۰۰ روایت در منابع حدیثی ما دارند که بسیاری از آن‌ها مستقیماً از امام جواد (ع) و احتمالاً امام رضا(ع) و امام هادی(ع) نقل شده است.

طباطبایی با بیان اینکه در دوران خفقان عباسی، افرادی مانند حضرت عبدالعظیم(ع) به دلیل نسبت خانوادگی با ائمه(ع)، مصونیت بیشتری داشتند و توانستند روایات مستقیمی از ایشان نقل کنند، افزود: ایشان با هجرت از مدینه به ری، این شهر را به یکی از پایگاه‌های علمی مهم تشیع تبدیل کردند. تا حدی که حدود سال‌های ۳۰۰ تا ۳۲۰ هجری، فردی چون کلینی، ایشان را «شیخ و اصحابنا» (مرجع و پیشوای اصحاب ما) در این منطقه می‌خواند.

وی به برجستگی روایات مهدوی در میان احادیث نقل شده از حضرت عبدالعظیم(ع) اشاره کرد و گفت: جناب عبدالعظیم(ع) روایاتی را نقل کرده‌اند که ناظر به دوره غیبت امام مهدی(عج) و وظایف منتظران است. این فرهنگ‌سازی که هنوز امام متولد نشده، کتاب‌هایی در مورد غیبت و ویژگی‌های ایشان نوشته شده، نشان از اهمیت این دوره و آمادگی شیعه برای آن دارد.

وی با قرائت روایتی از غیبت نعمانی، انتظار فرج را دارای چنان عظمتی دانست که برابر با حضور در محضر امام مهدی(عج) است. طباطبایی همچنین روایتی از امام سجاد(ع) مبنی بر اینکه «انتظار فرج، خود فرج است» را قرائت و تأکید کرد: اگر کسی بتواند خود را بسازد و شایسته وصف منتظر بودن باشد، به نفس فرج دست یافته است.

طباطبایی در پایان، به ذکر سندی از شیخ صدوق(ره) پرداخت و به زیبایی سلسله اسامی اهل بیت(ع) در این سند اشاره کرد. او بر لزوم توجه به میراث ماندگار راویان حدیث، از جمله حضرت عبدالعظیم(ع) و ایجاد شبکه‌های حدیثی، تأکید کرد و اهمیت مستندسازی روایات و تاریخ را برای درک بهتر جریان مهدویت ضروری دانست.

با اشاره به دغدغه شیعیان در دوران امام جواد(ع) برای پذیرش امامت در سنین کودکی، به الگوی رفتاری «علی بن جعفر» فرزند امام صادق(ع) استناد کرد.

وی گفت: علی بن جعفر با وجود کهولت سن و جایگاه علمی رفیع در مسجدالنبی، در برابر امام جواد(ع) -که کودکی هشت‌ساله بودند- چنان تواضعی نشان دادند که به شاگردان خود فهماندند امامت، انتصاب الهی است، نه به ریش سفید و کهولت سن. این رفتار، یک جریان‌سازی حیاتی برای پذیرش امامت‌های بعدی و در نهایت مسئله غیبت بود.

وی افزود: حضرت عبدالعظیم(ع) نیز با همین روحیه تسلیم در برابر امام، در شرایطی که خفقان اجازه نمی‌داد حتی نامی از امام مهدی(عج) برده شود، به خدمت امام جواد(ع) رسیدند و دقیق‌ترین سؤالات را درباره هویت امام قائم مطرح کردند.

طباطبایی با اشاره به روایت مشهور حضرت عبدالعظیم(ع) از امام جواد(ع) بیان کرد: اینکه حضرت عبدالعظیم(ع) در متن سوال خود از امام جواد(ع) امیدوارند که ایشان همان امام قائم باشند، نشان‌دهنده عمق درک ایشان از معارف مهدوی است. امام جواد(ع) در پاسخ، ضمن تصحیح این نگاه، ویژگی‌های اختصاصی امام زمان(عج) را تبیین کردند؛ اینکه ایشان هنوز متولد نشده‌اند، از نسل سوم ایشان هستند و غیبت‌شان طولانی خواهد بود. این روایات در آن عصر خفقان، نقش قطب‌نما را برای شیعیان ایفا می‌کرد تا در میان فرقه‌های انحرافی، راه را گم نکنند.

برخی جزئیات ظهور که در روایات آمده، امروز برای ما ملموس‌تر است. زمانی تصور می‌شد چگونه یک امام در برابر قدرت‌های طاغوتی می‌ایستد؟ اما امروز با مشاهده شکست‌های پی‌درپی هیمنه پوشالی استکبار توسط جبهه مقاومت، درک می‌کنیم که اراده الهی چگونه می‌تواند پیچیده‌ترین موانع را به راحتی کنار بزند. امام جواد(ع) در روایات خود تأکید فرمودند که وقتی امام قائم(عج) قیام کند، زمین و زمان دست به دست هم می‌دهند تا مسیر او سهل و آسان شود.

طباطبایی در بخشی از سخنان خود با تحلیل فضای سیاسی و اجتماعی جهان امروز اظهار کرد: مشاهده ساختار ناعادلانه و تحمیلی نظام سلطه جهانی باعث شده است تا اشتیاق به موعود، حتی در میان کسانی که به خدای متعال یا دین خاصی باور ندارند، به یک مطالبه جدی تبدیل شود. وجدان‌های بیدار در اقصی نقاط جهان درک کرده‌اند که این نظام ظالمانه باید برچیده شود؛ از این‌رو، انتظار منجی دیگر منحصر در مرزهای تشیع یا ادیان ابراهیمی نیست، بلکه افقی عام و جهانی یافته است.

وی با اشاره به آموزه‌ای در سیاست‌نامه خواجه نظام‌الملک مبنی بر لزوم تمرکز بر امور تخصصی، موفقیت مؤسسه موعود را مصداق بارز قاعده «مردی و یک کار» دانست و گفت: تجربه تاریخی انقلاب نشان داده است هرگاه مجموعه‌ای بر یک حوزه تخصصی تمرکز یافته، دستاوردهای ماندگار آفریده است. جناب آقای اسماعیل شفیعی سروستانی با تمرکز خستگی‌ناپذیر طی سه دهه، نماد حقیقی این اصل هستند؛ ایشان تمام همت خود را صرف پژوهش و ترویج مهدویت کرده‌اند و دستاوردهای امروز این مؤسسه، حاصل همین تمرکز هدفمند و مداوم است.

طباطبایی با اشاره به پروژه دانشنامه‌نگاری مؤسسه موعود، تدوین این آثار را نیازمند شجاعت علمی دانست و افزود: «دانشنامه‌نگاری در حقیقت تبیین معماری نظام باورداشت فرجامین تشیع در دنیای معاصر است. هدف ما باید تولید اثری باشد که ضمن برخورداری از اتقان علمی، برای مخاطب عام نیز قابل فهم باشد و به عنوان ماده اولیه تمدن‌سازی مهدوی ایفای نقش کند.

وی با تأکید بر اینکه مهدویت منظومه‌ای جامع از قرآن، حدیث، کلام، تاریخ و علوم انسانی است، تصریح کرد: هنر این دانشنامه‌ها، عبور دادن داده‌های نخبگانی از صافی علمی و تبدیل استدلال‌های پیچیده متکلمان و محدثان به زبانی روان برای توده‌هاست تا میراث گذشتگان از آسیب‌های خرافی پیراسته شود.

طباطبایی در پایان با تأکید بر لزوم پیوند میان میراث کهن مکاتب قم و بغداد با نیازهای امروز، تا کرد: این دانشنامه‌ها می‌کوشند بدون تحمیل رأی شخصی، آرا و اقوال را با رویکرد نقد و بررسی عالمانه منعکس کنند. جامعه‌ای که در حوزه‌های اعتقادی و هویتی، دانشنامه تخصصی قوی داشته باشد، در طوفان‌های فکری دچار تزلزل نخواهد شد. امید است با ایجاد زیرساخت‌های پایدار و ساختاری فراتر از افراد، این میراث عظیم به عنوان حافظه جمعی جامعه منتظر، به سرعت تکمیل و در اختیار نسل جوان قرار گیرد.

مهدویت؛ میراث مشترک پیامبران در کتب آسمانی است

حجت‌الاسلام والمسلمین علی‌اکبر مهدی‌پور، استاد حوزه با اشاره به اینکه بشارت به ظهور موعود از زمان حضرت آدم(ع) آغاز شده است، گفت: این آموزه منحصر به اسلام نیست؛ بلکه در تمامی کتب آسمانی انبیای گذشته نیز ردپای آن به وضوح دیده می‌شود. در میان ۳۴ کتاب منتسب به انبیای گذشته که امروز در دسترس است، بخش‌های متعددی به موضوع ظهور اختصاص یافته است. برای نمونه، زبور حضرت داوود(ع) در واقع یک کتاب مهدوی است که اگر بشر به دانش بازخوانی آن دست یابد، درخواهد یافت که تمامی آن، سرود بلند ظهور و ستایش منجی بشریت است.

وی با استناد به متون تاریخی افزود: در کتاب‌های کهن، بشارت به قدوم پیامبر اسلام(ص) و ظهور امام زمان(عج) به گونه‌ای ترسیم شده که گویی مخاطب آن، فردی است که در حال مشاهده عینی است. این نشان می‌دهد که حقیقت مهدویت، حقیقتی فرامکانی و فرامانی بوده که از دیرباز در حافظه کتب الهی ثبت شده است.

مهدی‌پور در بخش دیگری از سخنان خود، به روایتی از امام صادق(ع) پیرامون علت ایستادن شیعیان هنگام برده‌شدن نام مبارک «قائم» اشاره کرد و گفت: این سیره که از زمان امام صادق(ع) یعنی بیش از یک قرن پیش از تولد امام زمان(عج) وجود داشته، نه یک تشریفات ظاهری، بلکه یک ابراز ادب و احترام عمیق است. این ایستادن نشان‌دهنده رنجی است که امام غایب برای شیعیان می‌کشد و در عین حال، نماد امید و آمادگی برای یاری آن حضرت در دوران ظهور است.

وی با اشاره به واقعه معراج پیامبر اکرم(ص) و مشاهده اشباح دوازده امام، تصریح کرد: پیامبر گرامی اسلام(ص) با مشاهده امام زمان(عج) به عنوان منتقم خون شهدا و ستاره فروزان آسمان امامت، عاشقانه از او یاد کردند؛ لذا اعتقاد به امام زمان(عج) و درک حقیقت غیبت، محور اصلی اتصال شیعه به حقیقت دین است.

استاد حوزه علمیه در پایان با تقدیر از سه دهه فعالیت مستمر مؤسسه فرهنگی موعود عصر(عج) بیان کرد: بنده طی سال‌ها شاهد جسارت و شجاعت علمی این مجموعه در پاسخ به شبهات و جریان‌های انحرافی بوده‌ام. اینکه این مؤسسه در برابر ادعاهای کاذب (نظیر آنچه در بصره مطرح شد) نه تنها سکوت نمی‌کند، بلکه با تولید ردیه‌های عالمانه و مستند، به دفاع از عقاید شیعه می‌پردازد، نشان‌دهنده یک رویکرد علمی و به‌روز است.

وی ضمن ابراز خرسندی از پروژه‌های دانشنامه‌نگاری مؤسسه موعود بیان کرد: اینکه امروز شاهد استخراج و احیای نام راویان و محدثان در قالب دانشنامه هستیم، کاری بسیار سترگ و دشوار است که تنها از عهده مجموعه‌ای با اخلاص و متمرکز برمی‌آید. امیدوارم این مسیر علمی با قوت ادامه یابد تا حافظه تاریخی تشیع در زمینه مهدویت بیش از پیش غنا یابد.

آینده‌سازی؛ در گرو اتصال به امام عصر(عج)

حجت‌الاسلام والمسلمین محمد شجاعی، استاد حوزه و دانشگاه، طی سخنانی به تفسیر آیات ۱۰۵ و ۱۰۶ سوره مبارکه انبیاء و نقش انقلاب اسلامی در تحقق ظهور پرداخت و گفت: در آیه «وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ ذِکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ»، مقدر شده که زمین به بندگان صالح خدا به ارث برسد و این میراث، لازمه‌اش مرگ یا تضعیف قدرت‌های موجود است.

وی در ادامه توضیح داد: این بندگان صالح، همان کسانی هستند که در تمام کتاب‌های آسمانی به بشارت آمدنشان اشاره شده و قرار است این میراث را جذب کنند. در اعترافات علمای قدیم یهود و صهیونیسم نیز آمده که پیش‌بینی کرده‌اند که نابودیشان توسط ایرانیان پیش بینی شده است.

این استاد حوزه و دانشگاه سخنان امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب را در خصوص انقلاب اسلامی مورد توجه قرار داد و گفت: امام راحل (ره) فرمودند این انقلاب نه کار من بود و نه کار هیچ‌کس دیگری، بلکه برنامه و نقشه خداوند و شخص امام زمان‌(عج) بود و انقلاب مردم ایران، نقطه شروع انقلاب بزرگ اسلام به پرچم‌داری حضرت حجت(عج) است. رهبر معظم انقلاب نیز تصریح فرمودند که بدون انقلاب اسلامی، یقیناً ظهور به تأخیر می‌افتاد؛ چراکه این انقلاب، گام بزرگی بود که باید برای ظهور برداشته می‌شد.

شجاعی در تفسیر آیه ۱۰۶ سوره انبیاء، «إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَبَلَاغًا لِّقَوْمٍ عَابِدِینَ»، که درباره میراث‌بری بندگان صالح سخن می‌گوید، به تفاسیر متعدد اشاره کرد و گفت: زیباترین و جامع‌ترین تفسیر را رهبر شهید ارائه دادند که منظور از «عابدین» در این آیه، «دینداران» است. ایشان فرمودند دین دو چیز بیشتر نیست: اول، فهم امیدوارانه آینده؛ یعنی همان موضوعی که بیشترین حجم آموزه‌ها از زمان حضرت آدم(ع) تا کنون به آن اختصاص یافته است و دوم، ساختن آینده.

شجاعی تأکید کرد: هر کس دین را غیر از این بفهمد، حقیقت دین را نفهمیده است. کسی که اتصال به امام زمان(عج) نداشته باشد، در آینده‌سازی نقشی ندارد و امید ندارد یا مردم را ناامید می‌کند. فصل انسان در اصطلاح فلسفی  اتصال به ولی خداست. اگر کسی اتصال به ولی داشت، به تعبیر رهبر شهید، آینده را خوانده و در آینده‌سازی نقش داشته است؛ او حقیقت دین را فهمیده است.

در بخش پایانی این نشست، از خادمان و تلاشگران آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) تقدیر و تجلیل به عمل آمد. همچنین حاضران در این محفل معنوی، با قرائت دسته‌جمعی زیارت آل‌یاسین این رویداد علمی و فرهنگی را به پایان رساندند.

مشاهده ویدئوی نشست