فلسفه انتظار از دیدگاه دکتر شریعتی؛ باور به جبر تاریخ و ظهور انقلاب جهانی حق

فلسفه انتظار از دیدگاه دکتر شریعتی چیست؟

دکتر علی شریعتی، از اندیشمندان و روشنفکران برجسته معاصر، نگاهی عمیق و متفاوت به مفهوم «انتظار» دارد. از دیدگاه او، انتظار نه یک حالت انفعالی و بی‌تحرک، بلکه یک «جبر تاریخی» است؛ یعنی رسیدن به آینده‌ای که به‌ناگزیر در مسیر تاریخ رقم خواهد خورد و پیروزی نهایی از آنِ حقیقت و عدالت است. این دیدگاه برای روشنفکرانی که با مکاتب و فلسفه‌های علمی تاریخ آشنایی دارند، بی‌نهایت شورانگیز و الهام‌بخش است.

انتظار؛ باوری پرشور و مسئولیت‌آفرین

شریعتی این حس انتظار را این‌گونه توصیف می‌کند:

«من که در این گوشه از زمین و این لحظه از تاریخ منتظرم تا در آینده‌ای که ممکن است فردا یا هر لحظه دیگر باشد، ناگهان انقلابی در سطح جهانی به نفع حقیقت و عدالت و توده‌های ستمدیده روی دهد که من نیز در آن باید نقشی داشته باشم.»

او بر این نکته تأکید دارد که این انقلاب عظیم، نه با دعا خواندن و فوت کردن و امثال اینها، بلکه با «پرچم و شمشیر و زره» محقق می‌شود و نیازمند یک «جهاد عینی» با مسئولیت انسانی معتقد است. به عبارت دیگر، انتظار واقعی، آماده‌باش دائمی و حضور فعال در صحنه‌های مبارزه برای تحقق عدالت است.

جبر تاریخ؛ پیروزی قطعی نهضت جهانی

دکتر شریعتی با اعتقادی راسخ به پیروزی این نهضت جهانی، اعلام می‌کند:

«من اعتقاد دارم که آن نهضت، طبعاً پیروز خواهد شد. پس به “جبر تاریخ” معتقدم؛ نه به تصادف و تفرقه و گسستگی تاریخی.»

این نگاه، به منتظران امید و انگیزه می‌بخشد و آنان را از هرگونه یأس و ناامیدی دور می‌سازد؛ چراکه می‌دانند پایان تاریخ، به پیروزی حق و شکست نهایی باطل منتهی خواهد شد.

پیام انتظار برای جامعه منتظر

از دیدگاه شریعتی، انتظار یک فلسفه حیات‌بخش است که:

• منتظر را به عنصری فعال و اثرگذار در تاریخ تبدیل می‌کند.

• بین ایمان و عمل پیوندی ناگسستنی ایجاد می‌کند.

• جامعه منتظر را از انفعال و روزمرگی نجات می‌دهد.

• او را برای مشارکت در انقلاب جهانی ظهور آماده می‌سازد.

📖 منبع:
برشی از ماهنامه «موعود» | شماره ۲۸۱-۲۸۰