فلسفه حکومت در سیره علوی؛ تقدم اخلاق و شریعت بر بقای قدرت

در اندیشه سیاسی حاکم بر جهان امروز، قدرت همواره با مفاهیمی چون منفعت‌گرایی، ماکیاولیسم و توجیه «هدف، وسیله را توجیه می‌کند» گره خورده است. سیاست‌مداران مرسوم برای حفظ کرسی اقتدار، تثبیت ثبات سیاسی و غلبه بر دشمنان، استفاده از هرگونه فریب، کید و مصلحت‌سنجی غیرحقوقی را مجاز می‌شمارند.

اما الگوی حکمرانی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام نقطه مقابل این نگاه عمل‌گرایانه و مادی‌محور است. در کتاب تحلیلی و تمدنی «جاهلیت مدرن در رویارویی با امام زمان (ع)»، به کوشش استاد اسماعیل شفیعی سروستانی، این تفاوت بنیادین در قاعده خلافت و ولایت علوی به زیبایی واکاوی شده است.

پای‌بندی به قیود شریعت؛ مرز میان ولایت الهی و سیاست‌ورزی قدرت‌طلبانه

امیرالمؤمنین(ع) حکومت را نه به عنوان «هدف نهایی»، بلکه تنها به مثابه ابزاری برای اقامه حق و اجرای عدالت می‌نگریست. از منظر ایشان، قدرتی که با شکستن حدود شرع و عدل حفظ شود، فاقد کمترین ارزش است.

• رد تدابیر و مکر غیراخلاقی: حضرت خود را منحصراً پیرو شریعت و حقیقت می‌دانست و آن دسته از آرای جنگی، کیدها و سیاست‌های فریبکارانه‌ای را که با مبانی شرع زاویه داشتند، به کلی کنار می‌گذاشت.
• قربانی نکردن حق پای مصلحت صوری: حتی اگر به‌کارگیری یک مکر یا مصالحه غیرشرعی ظاهراً مایه «اصلاح کار، دفع فتنه کوتاه‌مدت و ثبات امر حکومت» او بود، هرگز شرافت اخلاقی و حدود الهی را فدای تثبیت جایگاه ظاهری قدرت نمی‌کرد.

تفاوت مبنایی: قاعده خلافت علوی در برابر حاکمان عرفی

بنابراین، «قاعده علی(ع) در خلافت، قاعده دیگرانی نبود که چنین التزامی نداشتند». کسانی که امیرالمؤمنین(ع) را متهم به عدم انعطاف‌پذیری سیاسی یا ناآگاهی از خدعه‌های دیپلماتیک می‌کردند، از درک این اصل عاجز بودند که ایشان بر اساس منظومه‌ای متفاوت از سیاست حرکت می‌کند.

حضرت بارها فرمودند: «به خدا سوگند، معاویه از من زیرک‌تر نیست؛ بلکه او نیرنگ می‌زند و پیمان‌شکنی می‌کند، اما من فریبکاری و غدر را گناه می‌دانم و از حدود الهی خارج نمی‌شوم.»

پیوند جاهلیت مدرن با حکومت آرمانی امام عصر(عج)

بررسی این رویکرد در کتاب «جاهلیت مدرن در رویارویی با امام زمان (ع)» تنها یک بازخوانی تاریخی نیست، بلکه یک هشدار تمدنی است:

جهان مدرن که در ساختار حکمرانی خود گرفتار ماکیاولیسم، دروغ رسانه‌ای و فریب توده‌ها شده، در مواجهه با دولت عدل مهدوی دقیقاً با همان چالش روبرو خواهد شد. امام مهدی(عج) نیز به عنوان ادامه‌دهنده راه جد بزرگوارشان امیرالمؤمنین(ع)، هیچ مصالحه‌ای بر سر مبانی حق، شریعت و عدالت را نخواهند پذیرفت.

برای مطالعه تحلیل‌های موشکافانه پیرامون تمدن‌شناسی، شناخت ریشه‌های جاهلیت مدرن و درک بنیادهای حکومت جهانی مهدوی، می‌توانید به پایگاه تحلیلی موعود مراجعه کنید.