دوری از خدا؛ هراسِ دل از مهجور ماندن
«الهی! عاجز و سرگردانم. نه آنچه دارم، دانم و نه آنچه دانم، دارم.
الهی! اگر بردار کنی، رواست؛ مهجور مکن، و اگر به دوزخ فرستی، رضاست؛ از خود دور مکن.»
این مناجات کوتاه، تصویری روشن از فروتنی انسان در برابر خداوند و بیمِ او از محرومماندن از قرب الهی به دست میدهد. گوینده، خواسته خود را نه رهایی از هر رنج، بلکه گسستهنشدن پیوند با خدا میداند؛ زیرا در نگاه او، دوری از محبوب از هر سختیای دشوارتر است.
«نه آنچه دارم، دانم و نه آنچه دانم، دارم»
این عبارت، ناتوانی انسان را در شناخت کامل خویش و داشتههایش یادآوری میکند. انسان نه بر همه آنچه در اختیار دارد احاطه دارد و نه دانستههایش همیشه به فهمی پایدار و مالکیتی حقیقی میانجامند. چنین اعترافی، آغازِ فروتنی و بازگشت به سرچشمه دانایی و توانایی است.
رنجِ دوری، فراتر از رنجِ مجازات
در بخش دوم، خواجه عبدالله انصاری میان سختیِ مجازات و مهجور ماندن از خدا تمایز میگذارد. او حتی رنج را پذیرفتنی میداند، اما دوری از خدا را نه. این بیان، زبانِ دلدادگی و طلبِ قرب است: بنده بیش از آنکه نگرانِ آسایش خویش باشد، از گسستنِ رابطه با پروردگار بیم دارد.
این مناجات از «رساله دل و جان»، خواجه عبدالله انصاری نقل شده و در مجموعه کتابهای «کشکول موعود»، جلد چهارم، با عنوان «سیره نیکان» آمده است؛ تهیه و گردآوری: واحد پژوهش مؤسسه فرهنگی موعود عصر (عج).