«تغییر و تحوّل اندیشه باب از مهدویت به نبوّت»
در بررسی ریشهها و جریانهای انحرافیِ شکلگرفته در تاریخ معاصر، شناختِ تحولات فکری و ادعاهای رهبران این جریانها از اهمیت ویژهای برخوردار است. یکی از نمونههای بارز در این زمینه، سیرِ تغییرِ ادعاهای علیمحمد شیرازی، بنیانگذار جریان «بابیت» است.
سیر تکاملی ادعاها؛ از بابیت تا نبوت
مطابق با اسناد تاریخی و پژوهشهای انجامگرفته، این جریان با یک ادعای محدود آغاز شد و به تدریج گستره دعویِ خود را تغییر داد:
- مرحله نخست (بابیت): وی در ابتدای امر، خود را «باب» و واسطهٔ ارتباط با مهدی موعود (عج) معرفی کرد.
- مرحله دوم (مهدویت): پس از گذشت مدتی، ادعای خود را ارتقا داد و اعلام کرد که شخصِ مهدی موعود است.
- مرحله سوم (نبوت): در گام بعدی، ادعای پیامبری کرد و لقب «بابالدین» را به خود اختصاص داد؛ به گونهای که مدعی شد رسیدن به خداوند تنها از طریقِ او و با توسل به نبوّتِ ادعاییاش میسر است.
ریشههای فکری؛ اعتقاد به حلول و تناسخ
یکی از مبانی فکریِ مطرح در این جریان، باوری کهن دربارهٔ «حلول و تناسخ ارواح» است. این اندیشه پیشتر در میان برخی مکاتب و گروهها نظیر آیینهای هندی، برخی فرقههای یهودی، طوایفی از سبئیان و پارهای از گروههای باطنی منتسب به شیعه (مانند دروزیان و اسماعیلیان) سابقه داشته است.
بر همین اساس، وی به پیروان خود دیدگاهی را القا میکرد که در آن، حقیقتِ وجودیِ خود را در سلسلهٔ انبیای پیشین (از نوح و ابراهیم تا موسی، عیسی و پیامبر اسلام – صلواتالله علیهم اجمعین) جاری و ساری میپاسند.
منبع: برشی از کتاب جهان، صفحه شطرنج سازمانهای سرّی | اثر: منصور عبدالکریم