هنگامی که به ورق‌زدن تاریخ اسلام و تمدن بزرگ اسلامی می‌نشینیم، حضور درخشان، عالمانه و پیشتاز ایرانیان در اعتلای علوم اسلامی، فقه، کلام، ادب، حکمت و عرفان خیره‌کننده است. از بزرگان علم و حدیث گرفته تا مفسران و دانشمندان بی‌بدیلی که ستاره‌های آسمان تمدن اسلامی شدند، این پرسش عمیق و اندیشمندانه را در ذهن هر محققی ایجاد می‌کنند که:
با وجود این استعداد سرشار، آمادگی فطری و نقش‌آفرینی بی‌نظیر ایرانیان در گسترش اسلام، چرا دین اسلام در ایران متولد نشد و پیامبر عظیم‌الشأن اسلام (ص) در این سرزمین برانگیخته نشدند؟
در کتاب‌پژوهش ارزشمند «قوم نشان شده» اثر استاد اسماعیل شفیعی سروستانی، پاسخ این پرسش بنیادین با استناد به آیات نورانی قرآن کریم و حکمت ناب اهل‌بیت (ع) به زیبایی کالبدشکافی شده است. در ادامه، این حکمت تاریخی را از منظر قرآن و عترت مرور می‌کنیم.
فهرست محتوا
۱. نقش بی‌بدیل ایرانیان در توسعه فرهنگی و تمدنی اسلام
مطالعه دقیق تاریخ گواهی می‌دهد که ایرانیان به محض مواجهه با پیام توحیدی اسلام، نه از سرِ اجبار، بلکه با جان و دل آن را پذیرفتند. این پذیرش آگاهانه به سرعت به خدمت‌گزاری صادقانه بدل شد:
- ایرانیان با بهره‌گیری از بن‌مایه‌های فرهنگی و هوش سرشار خود، بازوان توانمند دستگاه علم، دیوان‌سالاری، ادب و فقه اسلامی شدند.
- بخش عظیمی از تدوین‌گران علوم اسلامی، محدثان بزرگ و مفسران برجسته قرآن کریم از این خطه برخاستند.
این پیشگام‌بودن، هر انسان منصفی را به شگفت وامی‌دارد که چرا بذرِ نخستین رسالت در این سرزمین پربار کاشته نشد؟
۲. پاسخ قرآن کریم و حکمت امام صادق (ع) به حکمتِ جغرافیا
پاسخ این پرسش سترگ را پیش از هر کس، کلام الهی و مفسر حقیقی قرآن، حضرت امام صادق (ع) تبیین کرده‌اند. خداوند متعال در سوره مبارکه شعرا (آیات ۱۹۸ و ۱۹۹) می‌فرماید:
«وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَى بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ ٭ فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ»
(و اگر قرآن را بر بعضی از غیرعرب‌ها نازل می‌کردیم، و او آن را بر آنان می‌خواند، [اعراب جاهلی] به آن ایمان نمی‌آوردند!)
استاد شفیعی سروستانی در کتاب قوم نشان شده با استناد به این آیه شریفه، حکمتِ تدبیر الهی در انتخاب بستر ظهور اسلام را آشکار می‌سازند. اگر پیامبر و قرآن از میان غیرعرب‌ها (همچون ایرانیان) برمی‌خاست، تعصبات قبیله‌ای شدید و تکبر عرب جاهلی هرگز به او اجازه نمی‌داد که تسلیم حق شود. آنان بلافاصله بهانه‌تراشی می‌کردند که این دین، از آنِ قوم و نژادی دیگر است و هرگز گرد آن نمی‌گشتند.
۳. درس‌های تاریخی قوم نشان‌داده شده؛ مسئولیت ما در عصر حاضر
نام‌گذاری این اثر به «قوم نشان شده» اشاره به نقش تاریخی و تمدنی ایرانیان دارد که به اراده الهی، با وجود اینکه میزبان نخستین روزهای بعثت نبودند، اما به زیباترین شکل ممکن بارِ سنگین حفظ، نشر و اعتلای اسلام ناب را به دوش کشیدند.
امروز نیز در عصر غیبت و در آستانه طلوع خورشید مهدوی، رسالت همان «قوم نشان شده» این است که با تکیه بر اصالت دینی، بصیرت تمدنی و پیوند عمیق با آموزه‌های اهل‌بیت (ع)، پرچم‌دار راستین انتظار و یاری‌گر منجی عالم بشریت باشند.
جمع‌بندی
انتخاب جغرافیا و بستر ظهور اسلام، بر اساس حکمتی بالغ و سنتی الهی صورت گرفت تا حقانیت پیامبر (ص) حتی بر سرسخت‌ترین معاندان آشکار شود. با این حال، نقش‌آفرینی درخشان ایرانیان در خدمت به اسلام، نشان داد که ارزش‌ها و حقیقت دین به جغرافیا محدود نیست، بلکه هر دلی که آماده پذیرش حق باشد، حرم امن الهی خواهد شد.
برای مطالعه بیشتر در باب تاریخ تمدن، جایگاه ایرانیان در روایات ظهور و پژوهش‌های مهدوی، به پایگاه تحلیلی و اطلاع‌رسانی موعود مراجعه فرمایید.
